ahmet ferit tek

flame1952 flame1952
7 mart 1878’de, bursa’da doğan ahmet ferit, ii. meşrutiyet ve cumhuriyet devrinin seçkin simalarından biridir.
30 ekim 1923’te kurulan ismet paşa’nın ilk cumhuriyet kabinesinde, ilk dâhiliye vekili oldu. bu görevi sırasında 150’likler listesi ile 1924 yılında köy kanununu hazırladı.
6 mayıs 1925–1932 tarihleri arasında londra,
1932–1939 tarihleri arasında varşova,
1939–1943 tarihleri arasında tokyo büyükelçiliği görevlerinde bulundu.
25 kasım 1971’de öldü.

kaynak: ahmet ferit tek’in hayati, siyasi faaliyetleri ve fikirleri, yenal ünal, 2006.
ofansif sol bek ofansif sol bek



7 mart 1878-25 kasım 1971 tarihleri arasında yaşayan asker, diplomat, fikir adamı ve siyasetçi.

7 mart 1878'de maliye muhasebecisi mustafa reşit bey ile hanife leyla hanım'ın oğlu olarak bursa'da dünyaya geldi. öğrenimine dar'ül-feyz mektebi'nde başladı. burayı bitirdikten sonra gülhane rüştiyesi'ne (ortaokulu) girdi. gülhane'de öğrenciyken askerliğe merak saldı. bunun üzerine, rüştiyeyi bitirdikten sonra kuleli askeri idadisi'ne (lisesi) kaydoldu. kuleli'den sonra mekteb-i harbiye'ye (kara harp okulu) 1894'te kaydoldu. 1896'da piyade asteğmen rütbesiyle harbiye'den mezun oldu. harbiye'den mezun olduktan sonra bir sene erkan-ı harbiye sınıfında çalıştı. erkan-ı harbiye'deyken hakkında soruşturma başlatılan soruşturulan yusuf akçura'yı korumaya çalışması nedeniyle tutuklandı. 102 gün taşkışla'da tutulduktan sonra diğer tutuklularla birlikte fizan'a sürülmesine karar verildi. vapurla trablusgarp'a geçtilerse de fizan'a gidecek para bulunamadığından bir yıl boyunca trablusgarp'ta hapis yattı. 1898'de affedildi ve rütbesi iade edildi. trablusgarp fırkası erkan-ı harbiyesi'nde memuriyete başladı. trablusgarp'ta, daha sonraları evleneceği yazar müfide hanım ile tanıştı. arkadaşı yusuf akçura'yla birlikte 1900'de trablusgarp'tan kaçtı. iki arkadaş, önce tunus'a, sonra paris'e geçti. fransa'da bir taraftan politik faaliyetlerde bulundu, bir yandan da paris siyasal bilgiler fakültesi'nde öğrencilik yaptı. 1902'de paris'teki 1. jön türk kongresi'ne katıldı. 1903'te bu okuldan başarıyla mezun oldu. mezuniyetinden sonra kazan'a giderek arkadaşı yusuf akçura'yı ziyaret etti. kazan'dan sonra mısır'a yerleşti ve bir süre orada kaldı. 1907'de müfide hanım ile evlendi. ikinci meşrutiyet'in ilanından sonra istanbul'a döndü. istanbul'da şura-yı ümmet gazetesinde yazılar yazdı. mekteb-i mülkiye'de (siyasal bilgiler fakültesi) 18. yüzyıl tarihi konulu dersler verdi. 1909'da kütahya mebusu saffet paşa'nın istifası üzerine kütahya mebusu olarak meclis-i mebusan'a girdi. ittihatçı kimliğine rağmen partiyi eleştirmesi nedeniyle kısa sürede ittihat ve terakki'den ihraç edildi. mebusluk görevini üç yıl boyunca sürdürdü. 1912 seçimlerinde meclis dışı kaldı. 5 temmuz 1912'de yusuf akçura, müderris zühdü bey, mehmet ali bey ve cami bey ile birlikte milli meşrutiyet fırkası'nı kurdu. partinin yayın organı olan ifham gazetesi'ni yayınladı ve "ifham kütüphanesi" adı altında bir dizi kitap basmaya başladı. milliyetçi-muhafazakar bir fikriyatı benimseyen ahmet ferit bey, aynı yıl türk ocağı'nın da kuruluşuna katıldı. 1. balkan savaşı'nın başlaması üzerine çatalca'daki genel karargahta yüzbaşı rütbesiyle görev yaptı. bu görevi, savaşın bitimine kadar devam etti. sadrazam mahmut şevket paşa'nın katledilmesinden sonra, diğer ittihat ve terakki muhalifleri gibi o da tutuklanarak sinop'a gönderildi. 1. dünya savaşı yılları boyunca sinop ve bilecik'te sürgünde kaldı. 1918'de affedilerek ukrayna'ya elçi olarak yollandı. ukrayna'nın bolşevik rusya'ya dahil olmasından sonra istanbul'a döndü. istanbul dönüşünde damat ferit paşa kabinesinde nafia nazırı (bayındırlık bakanı) olarak görev yaptı. 9 aralık 1919'da milli türk fırkası'nın kuruluşuna katıldı. 8 ocak 1920 seçimlerinde kütahya'dan aday olduysa da istanbul mebusu seçildi. bu görevi istanbul'un işgaline kadar sürdü. istanbul'un işgalinden sonra meclis-i mebusan dağıtılınca ankara'ya geçti. 30 mayıs 1920'de 1. tbmm'ye istanbul mebusu olarak katıldı. mustafa kemal paşa ve fevzi paşa kabinelerinde maliye vekilliği (bakanlığı) yaptı (17 temmuz 1920-19 mayıs 1921). maliye vekiliyken bütçe görüşmelerinde çıkan bir anlaşmazlık sonucu diğer vekillerle (bakanlarla) birlikte görevinden istifa etti. 26 ekim 1921'de tbmm hükümetinin paris temsilcisi olarak fransa'ya gönderildi. mebusluk görevinden izinli sayıldı. 1923'te lozan'daki barış görüşmelerine katıldı. aynı yıl kütahya mebusu seçildi. ismet paşa başkanlığında kurulan ve cumhuriyet tarihinin ilk hükümeti niteliğini taşıyan 1. hükümette dahiliye vekilliği (içişleri bakanlığı) yaptı. görevini 21 mayıs 1924'e kadar sürdürdü. dahiliye vekiliyken, aralarında sinop yıllarından yakın arkadaşı olan refik halit'in de olduğu ve milli mücadele yıllarında işgalcilerle işbirliği yapan veya bir şekilde milli mücadeleye zararı dokunan kişilerin yer aldığı 150'likler listesini hazırladı. 1925'te hariciye vekilliği (dışişleri bakanlığı) bünyesinde görev almaya başladı. 6 mayıs 1925'te londra büyükelçisi olarak atandı. londra'daki görevini 1932'ye dek sürdürdü. 1932'de varşova büyükelçisi olarak görevlendirildi. varşova'da da yedi yıl kaldı. varşova'daki görevi bitince merkeze çekildi. bir süre merkezde kaldıktan sonra 1939'da tokyo büyükelçiliğine atandı. dört yıl boyunca bu görevi sürdürdükten sonra 1943'te emekliye ayrıldı. 25 kasım 1971'de yaşamını yitirdi.

istiklal madalyası sahibi olan ahmet ferit tek, evli ve bir çocuk babasıydı. kızı ünlü sanat tarihçisi emel esin'dir.

(bkz: 1920 osmanlı meclis i mebusanı)